چرا با اینکه می‌دونم، باز هم اشتباه می‌کنم؟
اپیزود ۲۳۶ پادکست لام تا کلام با سولماز برقگیر
گاهی دربارهٔ عزت‌نفس، مرزگذاری و رابطه‌های ناسالم زیاد می‌دانیم. می‌توانیم رفتار خودمان را تحلیل کنیم و حتی برای دیگری توضیح بدهیم که چه کاری بهتر است؛ اما وقتی پای زندگی خودمان وسط می‌آید، دوباره همان واکنش آشنا را نشان می‌دهیم.
بعد از خودمان می‌پرسیم: «من که می‌دونستم؛ پس چرا دوباره انجامش دادم؟»
در اپیزود ۲۳۶ لام تا کلام، سولماز برقگیر دربارهٔ فاصلهٔ بین فهمیدن و تغییرکردن صحبت می‌کند: چرا آگاهی به‌تنهایی کافی نیست و چطور می‌توانیم آموخته‌هایمان را وارد زندگی روزمره کنیم.
فرق دانستن با تغییر رفتار چیست؟
دانستن می‌تواند به ما کمک کند یک الگو را ببینیم و درباره‌اش حرف بزنیم. تغییر رفتار، یک قدم دیگر می‌خواهد: در موقعیت واقعی، کاری متفاوت انجام دهیم.
مثلاً دانستن اینکه حق داریم «نه» بگوییم، با نه‌گفتن وقتی نگران ناراحتی یک دوست هستیم فرق دارد. ممکن است پاسخ مناسب را بدانیم، اما هنوز برای بیان آن و تحمل ناراحتی بعدش به تمرین نیاز داشته باشیم.
پس سؤال فقط این نیست که «چه چیزی را هنوز نمی‌دانم؟». می‌توانیم بپرسیم: «کدام بخش از چیزی که می‌دانم، هنوز در رفتارم تمرین نشده؟»
به‌جای قضاوت کلی، یک موقعیت مشخص را بررسی کنیم
«من هیچ‌وقت عوض نمی‌شم» جمله‌ای کلی است؛ از آن معلوم نمی‌شود کجا باید کاری متفاوت انجام دهیم. بررسی یک اتفاق مشخص، به ما اطلاعات بیشتری می‌دهد.
برای نمونه، به‌جای «من همیشه همه رو راضی نگه می‌دارم» می‌توانیم بنویسیم: «وقتی دوستم ازم خواست برنامه‌ام رو عوض کنم، با اینکه نمی‌خواستم قبول کردم؛ چون نگران بودم ناراحت بشه.»
حالا مسئله روشن‌تر است: قرار نیست یک‌باره تمام شخصیت خودمان را تغییر دهیم. می‌توانیم روی مکث‌کردن پیش از پاسخ یا بیان یک خواستهٔ مشخص تمرکز کنیم.
یک رفتار کوچک را برای تمرین انتخاب کنیم
هدف‌های بزرگ مثل «از این به بعد مرز دارم» یا «دیگه خودم رو فراموش نمی‌کنم» جهت می‌دهند، اما معلوم نمی‌کنند در موقعیت بعدی چه کنیم.
یک هدف قابل مشاهده می‌تواند این باشد: «اگر درخواستی دریافت کردم و هنوز نمی‌دانستم می‌خواهم قبول کنم یا نه، همان لحظه جواب قطعی ندهم.»
جملهٔ تمرینی هم می‌تواند ساده باشد: «اجازه بده برنامه‌ام رو بررسی کنم؛ بعد بهت خبر می‌دم.»
این نمونه برای همراهی مقاله پیشنهاد شده است؛ راه‌حل یکسان برای همهٔ موقعیت‌ها نیست. تمرین باید با شرایط، مسئولیت‌ها و امنیت رابطه سازگار باشد.
احساس ناخوشایند بعد از انتخاب تازه را هم در نظر بگیریم
انجام یک رفتار متفاوت لزوماً از همان ابتدا احساس خوبی ایجاد نمی‌کند. ممکن است پس از بیان خواسته‌مان مردد شویم یا نگران نظر دیگری باشیم.
در این موقعیت، می‌توانیم به‌جای عقب‌نشینی فوری، بررسی کنیم: آیا بی‌احترامی کرده‌ام؟ آیا تعهدی را نادیده گرفته‌ام؟ یا فقط کاری انجام داده‌ام که برایم تازه است؟
این بررسی کمک می‌کند احساسمان را ببینیم، اما تنها بر اساس آن دربارهٔ درست یا غلط بودن رفتارمان تصمیم نگیریم.
اگر دوباره همان اشتباه را تکرار کردیم چه؟
تکرار رفتار قبلی فرصتی برای بررسی جزئیات است، نه مدرکی برای بی‌ارزش‌بودن تمام تلاش‌هایمان. می‌توانیم ببینیم کدام بخش دشوار بود: زود جواب دادیم؟ خواسته‌مان روشن نبود؟ یا برای روبه‌روشدن با واکنش طرف مقابل برنامه‌ای نداشتیم؟
در کنار مسئولیت‌پذیری، دقیق‌بودن هم مهم است. اگر رفتارمان به کسی آسیب زده، جبران آن بخشی از کار است. سپس می‌توانیم برای موقعیت بعدی، قدمی مشخص‌تر و قابل اجرا انتخاب کنیم.
تمرین همراه مقاله: از «می‌دانم» به «انجام می‌دهم»
یک الگوی تکرارشونده را انتخاب کن و این پنج جمله را کامل کن:
۱. می‌دانم که…
۲. اما وقتی … اتفاق می‌افتد، معمولاً … انجام می‌دهم.
۳. در آن لحظه بیشتر از … می‌ترسم یا به … نیاز دارم.
۴. دفعهٔ بعد، رفتار کوچک و متفاوت من این است که…
۵. بعد از آن، بررسی می‌کنم چه چیزی کمکم کرد و کجا به تمرین یا حمایت بیشتری نیاز داشتم.
این تمرین را برای یک موقعیت مشخص انجام بده؛ نه برای اصلاح هم‌زمان همهٔ بخش‌های زندگی.
پرسش‌های متداول
آیا تکرار اشتباه یعنی خودشناسی هیچ فایده‌ای نداشته؟
نه لزوماً. شناختن الگو با توانایی تغییر آن در موقعیت واقعی یکسان نیست. می‌توانیم بررسی کنیم آگاهی‌مان به کدام رفتار مشخص تبدیل شده و کدام قسمت هنوز نیاز به تمرین دارد.
برای تغییر باید اول همهٔ ریشه‌های رفتارم را پیدا کنم؟
شناخت ریشه‌ها می‌تواند مفید باشد، اما برای آغاز هر قدم کوچک لازم نیست پاسخ تمام سؤال‌ها را داشته باشیم. انتخاب یک رفتار روشن برای تمرین، می‌تواند در کنار شناخت بیشتر پیش برود.
آیا هر بار برگشتن به رفتار قبلی یعنی شکست کامل؟
نه. بهتر است به موقعیت، پیامد رفتار و میزان پیشرفت نگاه کنیم. پذیرفتن مسئولیت اشتباه با نادیده‌گرفتن تلاش‌های قبلی فرق دارد.
اگر زیاد دربارهٔ خودت می‌دانی، اما هنوز در عمل گرفتار همان الگوها می‌شوی، اپیزود ۲۳۶ لام تا کلام را بشنو؛ گفت‌وگویی دربارهٔ فاصلهٔ میان فهمیدن و تغییرکردن.
این محتوا آموزشی است و جایگزین کمک حرفه‌ای متناسب با شرایط فردی نیست.
Comments