مرزگذاری در خانواده؛ چطور نزدیک بمانیم، بدون اینکه حریم و انتخاب‌های شخصی‌مان نادیده گرفته شوند؟
اپیزود ۱۵۱ پادکست لام تا کلام با سولماز برقگیر
"ما که از هم چیزی پنهان نمی‌کنیم."
این جمله گاهی نشانهٔ اعتماد و نزدیکی است؛ اما اگر معنایش این باشد که هیچ‌کس حق خلوت، تصمیم شخصی یا نگفتن بعضی جزئیات را ندارد، چه؟
در خانواده می‌توانیم یکدیگر را دوست داشته باشیم و درعین‌حال دربارهٔ زمان، بدن، پول، احساسات و تصمیم‌های شخصی خودمان مرز داشته باشیم.
در اپیزود ۱۵۱ لام تا کلام، سولماز برقگیر به موضوع درهم‌تنیدگی مرزهای خانوادگی می‌پردازد؛ مرزهایی که ممکن است در حوزه‌های عاطفی، روانی، فیزیکی و مالی مبهم شوند.
درهم‌تنیدگی مرزهای خانوادگی یعنی چه؟
گاهی در روابط خانوادگی، تشخیص اینکه چه چیزی متعلق به انتخاب و مسئولیت هر فرد است دشوار می‌شود.
برای مثال، اختلاف‌نظر یک عضو خانواده ممکن است بی‌وفایی تعبیر شود؛ داشتن حریم شخصی پنهان‌کاری به نظر برسد؛ یا از کسی انتظار برود برای جلوگیری از ناراحتی دیگران، خواسته‌های خودش را کنار بگذارد.
مسئله، زیاد دوست‌داشتن یا زیاد دیدن یکدیگر نیست. سؤال مهم این است: آیا در کنار این نزدیکی، برای تفاوت‌ها، رضایت و انتخاب شخصی هم جا وجود دارد؟
صمیمیت چه فرقی با نداشتن مرز دارد؟
صمیمیت می‌تواند فضایی برای گفتن خواسته‌ها و شنیدن تفاوت‌ها فراهم کند. نداشتن مرز، ممکن است فرد را مجبور کند برای پذیرفته‌شدن همیشه موافق باشد.
می‌توانیم به خانواده نزدیک باشیم، اما نخواهیم جزئیات تمام گفتگوها یا تصمیم‌های شخصی‌مان را تعریف کنیم.
می‌توانیم از یکدیگر حمایت کنیم، اما همیشه در دسترس نباشیم.
همچنین می‌توانیم مشورت بگیریم، بدون اینکه مشورت‌کردن به معنی واگذاری حق تصمیم‌گیری باشد.
البته زندگی مشترک مسئولیت و هماهنگی هم دارد. مرز شخصی، تعهدهای مشخص ما نسبت به دیگران را حذف نمی‌کند.
مرزهای عاطفی و روانی در خانواده
همدلی با احساس دیگری با مسئول‌دانستن خودمان برای برطرف‌کردن تمام احساسات او فرق دارد.
برای مثال، ممکن است یکی از اعضای خانواده از انتخاب ما ناراحت شود. می‌توانیم ناراحتی‌اش را بشنویم، اما پیش از تغییر تصمیم، بررسی کنیم آیا واقعاً به او آسیبی زده‌ایم یا فقط انتخاب متفاوتی داشته‌ایم.
مرز روانی نیز به داشتن نظر، باور و ترجیح شخصی مربوط می‌شود. قرار نیست برای حفظ تعلق به خانواده، همیشه یکسان فکر کنیم.
مرزهای فیزیکی و حریم شخصی
حریم شخصی می‌تواند شامل بدن، اتاق، وسایل، گوشی و فضای خصوصی فرد باشد.
رضایت‌گرفتن پیش از استفاده از وسایل یا احترام‌گذاشتن به درخواست خلوت، نمونه‌هایی از توجه به این مرزهاست.
داشتن مرز فیزیکی به معنی بی‌محبتی نیست. نزدیکی خانوادگی، اهمیت رضایت و احترام را از بین نمی‌برد.
مرزهای مالی در خانواده
کمک مالی وقتی روشن‌تر است که دربارهٔ توان، مبلغ، مدت و انتظارهای همراه آن گفتگو شده باشد.
مثلاً لازم است مشخص شود پول، هدیه است یا قرض؛ آیا بازپرداختی دارد؛ و آیا فرد واقعاً توان پذیرفتن این تعهد را دارد؟
حمایت مالی نباید به‌طور خودکار به معنای حق تصمیم‌گیری دربارهٔ تمام زندگی دریافت‌کننده تلقی شود. در مقابل، دریافت حمایت هم مسئولیت پایبندی به توافق‌های روشن را از بین نمی‌برد.
مرزگذاری را از یک درخواست مشخص شروع کنیم
به‌جای جملهٔ کلی "دیگه تو زندگی من دخالت نکنید"، می‌توانیم دربارهٔ یک رفتار مشخص صحبت کنیم.
برای نمونه:
"وقتی دربارهٔ این موضوع نیاز به مشورت داشته باشم، ازت می‌پرسم. فعلاً ترجیح می‌دم خودم تصمیم بگیرم."
یا:
"این ماه امکان کمک مالی بیشتری ندارم. مبلغی که می‌تونم تقبل کنم همین قدره."
یا:
"قبل از استفاده از وسایلم، لطفاً ازم بپرس."
این جمله‌ها پیشنهادهای همراه مقاله‌اند؛ پاسخ مناسب باید با شرایط و امنیت هر رابطه هماهنگ باشد.
اگر خانواده از مرز تازه ناراحت شد چه؟
ناراحتی دیگری به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که مرز ما نادرست است. درعین‌حال، هر مخالفتی هم نشانهٔ کنترل‌گری نیست.
می‌توانیم بررسی کنیم آیا درخواستمان روشن بوده، تعهد قبلی‌ای را نادیده گرفته‌ایم یا لازم است دربارهٔ یک مسئولیت مشترک هماهنگ کنیم.
مرزگذاری تضمین نمی‌کند همه موافق شوند. هدف، پیدا‌کردن شیوه‌ای روشن‌تر برای رابطه است، نه مجبورکردن دیگران به واکنش دلخواه ما.
اگر بیان مرز با تهدید یا خطر همراه است، امنیت و دریافت حمایت متناسب با شرایط، بر اجرای یک جملهٔ آماده اولویت دارد.
تمرین همراه مقاله
یک موقعیت خانوادگی را انتخاب کن که در آن احساس فشار یا نادیده‌گرفته‌شدن داری. سپس بنویس:
۱. دقیقاً چه رفتاری برای من دشوار است؟۲. کدام بخش، انتخاب شخصی من و کدام بخش، مسئولیت مشترک است؟۳. چه درخواستی دارم که روشن و قابل اجرا باشد؟۴. چه چیزی در اختیار من است و چه چیزی نیست؟
هدف این تمرین، تغییر هم‌زمان تمام روابط خانوادگی نیست؛ روشن‌کردن یک قدم مشخص است.
اگر گاهی برای حفظ نزدیکی با خانواده، از حریم، خواسته‌ها یا حق انتخاب خودت می‌گذری، اپیزود ۱۵۱ لام تا کلام را بشنو.
این اپیزود به موضوع مرزگذاری بین اعضای خانواده می‌پردازد و فرصتی برای فکرکردن به تفاوت صمیمیت با درهم‌تنیدگی فراهم می‌کند.
این محتوا آموزشی است و جایگزین کمک حرفه‌ای متناسب با شرایط فردی نیست.
پرسش‌های متداول:
پرسش‌های متداول دربارهٔ مرزگذاری در خانواده
آیا مرزگذاری یعنی دورشدن از خانواده؟
نه لزوماً. مرزگذاری می‌تواند به روشن‌شدن خواسته‌ها و مسئولیت‌ها کمک کند. داشتن حریم شخصی با علاقه و ارتباط خانوادگی ناسازگار نیست.
آیا نزدیک‌بودن اعضای خانواده نشانهٔ درهم‌تنیدگی است؟
نه. میزان تماس یا صمیمیت به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. مهم است که تفاوت نظر، رضایت و انتخاب شخصی چقدر محترم شمرده می‌شود.
اگر بعد از مرزگذاری احساس گناه کنم، یعنی اشتباه کرده‌ام؟
نه لزوماً. بهتر است رفتار، تعهدها و اثر درخواستمان را بررسی کنیم؛ احساس گناه به‌تنهایی معیار کافی برای قضاوت نیست.
Comments